విజయవాడలోని యనమలకుదురు కొండపై వెలసిన ఈ ఆలయం కృష్ణా నదీ తీరాన ఉంది. ఇక్కడ శివుడు వాయులింగంగా పూజలందుకోవడం విశేషం.
లింగ స్వరూపం మరియు స్థానం
ప్రధాన దైవం: పార్వతి సమేత రామలింగేశ్వరుడు.
లింగ విశేషం: పరమ శివుడు వాయులింగంగా పూజలందుకోవడం విశేషం.
స్థానం: పవిత్ర కృష్ణా నదీతీరంలో, విజయవాడలోని యనమలకుదురు కొండమీద ఈ క్షేత్రం విరాజిల్లుతోంది.
తపోభూమి - పేరు వెనుక చరిత్ర
తపస్సు ప్రదేశం: పూర్వం ఈ ప్రాంతం తపోభూమిగా ప్రకాశించింది. ఈ ప్రాంతంలో తపస్సు చేస్తే పరమాత్మ సాక్షాత్కారం తథ్యమని భావించి ఎందరో రుషులు, మునులు ఇక్కడ తపస్సు చేశారు.
వేయి మునుల కుదురు: వేయిమంది మునులు తపస్సు చేశారు కాబట్టి ఈ ప్రాంతాన్ని మొదట్లో 'వేయి మునుల కుదురు' అని పిలిచేవారు.
మార్పు: కాలక్రమేణా ఇదే యనమలకుదురుగా వ్యవహారంలోకి వచ్చింది.
ప్రణవం యొక్క ప్రతిధ్వని
ఓంకారం: యనమలకుదురులోని గాలిలో ఇప్పటికీ ఓంకారం వినిపిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.
యనమలకుదురు స్థల పురాణం: పరశురాముని గాథ
యనమలకుదురు క్షేత్రానికి సంబంధించిన కథ శ్రీ మహా విష్ణువు యొక్క ఆరవ అవతారం అయిన పరశురాముని చరిత్రతో ముడిపడి ఉంది.
పరశురాముని జన్మ మరియు దీక్ష
దశావతారం: శ్రీ మహా విష్ణువు దశావతారాల్లో ఆరవ అవతారం పరశురామావతారం.
జనకులు: జమదగ్ని మహర్షి, రేణుక దంపతుల వరపుత్రుడే పరశురాముడు.
గురువు: పరమశివునికి పరమ భక్తుడైన పరశురాముడు శివుని వద్దనే సకల విద్యలు నేర్చుకున్నాడు.
నామధేయం: శివుని నుంచి శక్తివంతమైన గొడ్డలిని కానుకగా పొంది పరశురాముడనే సార్ధక నామధేయుడయ్యాడు ('పరశు' అంటే గొడ్డలి).
క్షత్రియ సంహార క్రమం
కార్త్యవీర్యార్జున సంహారం: ఒకసారి కార్త్యవీర్యార్జునుడు జమదగ్ని మహర్షి ఆశ్రమంలోని కామధేనువును అపహరించగా, ఆ విషయం తెలిసిన పరశురాముడు తన గొడ్డలితో కార్త్యవీర్యార్జునుని సంహరించి కామధేనువును తిరిగి ఆశ్రమానికి చేరుస్తాడు.
ప్రతిజ్ఞ: అయితే అంతటితో ఆగకుండా పరశురాముడు క్షత్రియ జాతి మీదనే కక్ష కట్టి ఇరవై ఒక్కసార్లు దండెత్తి భూమిపై ఉన్న క్షత్రియులందరిని అంతమొందిస్తాడు.
శ్రీరామునితో ఘట్టం: చివరకు శ్రీరాముడు శివధనుర్భంగం చేసిన విషయం తెలుసుకుని ఆగ్రహంతో రామునిపై యుద్ధానికి వచ్చి, చివరకు తాను వేరు, రాముడు వేరు కాదు అని విషయం గ్రహించి అహాన్ని విడిచి పెట్టి హిమాలయాలకు తపస్సు చేసుకోడానికి వెళ్ళిపోతాడు.
రామలింగేశ్వరుని ప్రతిష్ఠ
క్షత్రియ సంహారం తర్వాత శాంతికై తపస్సు ఆచరించడానికి వెళ్లిన పరశురాముడు, తన ఆధ్యాత్మిక యాత్రలో భాగంగా యనమలకుదురు క్షేత్రానికి చేరుకున్నాడు.
పరశురాముని ఆధ్యాత్మిక సేవ
శివలింగాల ప్రతిష్ఠ: పరశురాముడు హిమాలయాలకు వెళ్లే మార్గంలో ఎన్నో శివలింగాలను ప్రతిష్టించాడు.
పునఃప్రతిష్ఠ: తన ఆధ్యాత్మిక యాత్రలో భాగంగా ఆంధ్రదేశానికి వచ్చిన పరశురాముడు యనమలకుదురులో స్వయంభువుగా వెలసిన పార్వతి రామలింగేశ్వరులను దర్శించుకుని వేదోక్తంగా పునః ప్రతిష్టించాడని ఆలయ స్థల పురాణం చెబుతోంది.
నూటొక్క లింగాలు: ఈ క్రమంలో పరశురాముడు యనమలకుదురు కొండపై నుంచి కింద ఉన్న కృష్ణానదీ ప్రవాహం వరకు నూటొక్క శివలింగాలు ప్రతిష్టించాడని అంటారు. అయితే ప్రస్తుతం అవన్నీ భూగర్భంలో కలిసి కనుమరుగయ్యాయి.
శివకేశవ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి
శివకేశవ సమ్మేళనం: విష్ణుమూర్తి అవతారమైన పరశురాముడు పూజించిన లింగం కాబట్టి ఈ క్షేత్రం శివకేశవ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
సీతారాముల పూజ: సీతారాములు తమ వనవాస సమయంలో పార్వతి రామలింగేశ్వరుని పూజించారని కూడా స్థానికుల కథనం.
ఆలయ విశేషాలు మరియు ఉత్సవాలు
యనమలకుదురు క్షేత్రం యొక్క మహిమ కేవలం దాని పురాణ ప్రాశస్త్యంతో ఆగకుండా, రాజుల ఆదరణతో, అద్భుతమైన ఉత్సవాలతో కొనసాగుతోంది.
ఆలయ విశేషాలు
ప్రధాన దైవం: గర్భాలయంలో పరశురామ ప్రతిష్ఠిత పార్వతి సమేత రామలింగేశ్వరుని దర్శించుకోవచ్చు.
ఉపాలయాలు: ఆలయ ప్రాంగణంలో వెలసిన వినాయకుని, సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని, దాసాంజనేయస్వామిని కూడా భక్తులు దర్శించుకోవచ్చు.
రాజపూజ్యం
ఎందరో పాలకులు, మరెందరో రాజులు పార్వతి రామలింగేశ్వరుని సేవించి తరించారు. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, కింది వంశాల ప్రభువులు ఈ స్వామిని దర్శించి తరించారు:
చాళుక్యులు
కాకతీయులు
రెడ్డిరాజులు
విజయనగర ప్రభువులు
కన్నుల పండుగగా ప్రభల ఉత్సవం
ఉత్సవం: మహాశివరాత్రి సందర్భంగా యనమలకుదురులో మూడు రోజులపాటు అంగరంగ వైభవంగా ప్రభల ఉత్సవం జరుగుతుంది.
ప్రభల ప్రాముఖ్యత: శివరాత్రి సమయంలో ఈ ప్రభలను మహాశివుని ప్రతిరూపంగా భక్తులు భావిస్తారు.
ఉత్సవ పద్ధతి: ప్రభోత్సవం సందర్భంగా విద్యుద్దీపకాంతులతో, మేళతాళాలతో, మేలు జాతి వృషభాలతో ప్రభలతో గిరిప్రదక్షిణం చేస్తారు.
కల్యాణం: శివరాత్రి తెల్లవారి శివపార్వతుల కల్యాణం, పార్వతి రామలింగేశ్వరస్వామి వసంతోత్సవం, అనంతరం గ్రామోత్సవం కన్నుల పండుగగా జరుగుతాయి.
గండ దీపాలు
మొక్కు: మహాశివరాత్రి ప్రభల ఉత్సవం సందర్భంగా భక్తులు శివునికి తమ కష్టాలు తీర్చమని వేడుకుంటూ గండదీపాలు సమర్పించి మొక్కులు తీర్చుకుంటారు.
దర్శన ఫలం
మునుల అనుగ్రహం: యనమలకుదురు రామలింగేశ్వరస్వామిని ఒక్కసారి దర్శిస్తే వేయిమంది మునుల అనుగ్రహాన్ని ఒకేసారి అందుకున్నంత ఫలమని విశ్వాసం.
దోష నివారణ: రామలింగేశ్వరస్వామిని దర్శిస్తే శివుడు భక్తుల అనారోగ్యాలను, అనావృష్టిని, చోరభయాలను పరశుతో అంటే గొడ్డలితో తుదముట్టిస్తాడని విశ్వాసం.
ఎలా చేరుకోవాలి?
దూరం: విజయవాడ రైల్వే స్టేషన్, బస్టాండు నుంచి కేవలం 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఆలయం ఉంది.
రవాణా: ఆలయానికి చేరుకోడానికి నిరంతరం బస్సు, ఆటోల సదుపాయం ఉంది.