Talpagiri Ranganatha Swamy Temple Nellore: తల్పగిరి శ్రీరంగనాథస్వామి దేవస్థానం – పెన్నానది తీరం, ప్రాచీన వైష్ణవ క్షేత్రం

పవిత్రమైన పెన్నానది తీరాన వెలసిన శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి దేవస్థానం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రముఖ ప్రాచీన వైష్ణవ క్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇక్కడ శ్రీమహావిష్ణువు శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి పేరుతో ఆదిశేషునిపై శయనించి భక్తులకు దర్శనమిస్తూ కోరిన కోరికలను తీర్చే దైవంగా విశ్వాసాన్ని పొందారు.

నెల్లూరు పట్టణానికి ఆధ్యాత్మిక చిహ్నంగా నిలిచిన ఈ దేవాలయం శతాబ్దాలుగా అనేక మంది భక్తుల భక్తి ప్రణామాలను స్వీకరిస్తోంది.

స్థలపురాణం

ప్రాచీన పురాణాలలో ఒకటైన స్కాందపురాణంలో ఈ క్షేత్ర మహిమ ప్రస్తావించబడింది.

• ఒకసారి శ్రీమహావిష్ణువు భూలోక విహారం చేయాలని సంకల్పించి ఆదిశేషుడిని క్రీడాశైలంగా ఉండమని ఆదేశించాడు.
• ఆ ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆదిశేషుడు భూలోకానికి వచ్చి పవిత్రమైన పెన్నానది తీరాన గిరిగా అవతరించాడు.
• అనంతరం దేవతల ప్రార్థనతో శ్రీమహావిష్ణువు గరుడవాహనంపై ఆ గిరిపైకి విచ్చేశారు.

ఆ సమయంలో ఆదిశేషుడు భార్యాసమేతుడై స్వామిని ప్రార్థించగా, శ్రీమహావిష్ణువు ఇలా వరమిచ్చాడని పురాణం చెబుతుంది.

“ఫణిరాజా! ఈ గిరి నీ పేరుమీద తల్పగిరిగా, పద్మనాభక్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.”

ఈ కారణంగా ఆ ప్రాంతానికి తల్పగిరి అనే పేరు ఏర్పడింది.

తరువాత కశ్యప మహర్షి అనేక పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శిస్తూ తల్పగిరికి చేరుకుని యాగం నిర్వహించాడు. ఆ యాగం జరుగుతున్న సమయంలో ఏకాదశి శుభముహూర్తంలో శ్రీమహావిష్ణువు శ్రీరంగస్వామి రూపంలో ప్రత్యక్షమై తల్పగిరిపై కొలువుదీరినట్లు స్థలపురాణం తెలియజేస్తుంది.

ఈ విధంగా తల్పగిరిపై కొలువుదీరిన రంగనాథుడు కావడంతో స్వామివారికి శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి అనే పేరు ఏర్పడింది.

ఇంకొక కథనం ప్రకారం, మహాభారత కాలానికి చెందిన జనమేజయ మహారాజు తన తండ్రి పరీక్షిత్తు మరణానికి కారణమైన తక్షకుని వంశాన్ని నిర్మూలించేందుకు సర్పయాగం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించి శ్రీరంగనాథస్వామిని ప్రతిష్ఠించినట్లు కూడా చెబుతారు.

ఆలయ విశేషాలు

ఈ దేవాలయం నిర్మాణ శైలి అత్యంత విశిష్టంగా ఉంటుంది.

ఆలయ నిర్మాణ లక్షణాలు

• ఆలయ ప్రధాన ద్వారం తూర్పుముఖంగా ఉంటుంది.
• ఈ ద్వారంపై ఏడు అంతస్తుల రాజగోపురం నిర్మించబడింది.
• రాజగోపురం తూర్పుముఖంగా ఉన్నప్పటికీ ప్రధాన ఆలయం పశ్చిమాభిముఖంగా ఉండడం ప్రత్యేకత.

ప్రధాన ఆలయం ముందు కనిపించే ముఖ్య భాగాలు:

• ధ్వజస్తంభం
• బలిపీఠం
• గరుడాళ్వారు మండపం

ప్రధాన ఆలయంలో:

• ముఖమండపం
• అంతరాలయం
• గర్భగుడి

ఉన్నాయి.

గర్భగుడిలో ఆదిశేషునిపై శయనించిన శ్రీరంగనాథస్వామి దివ్యమైన రూపంలో దర్శనమిస్తారు. స్వామివారి పాదాల వద్ద శ్రీదేవి, భూదేవి ఆసీనులై ఉంటారు. స్వామివారి నాభి నుండి వెలిసిన కమలంపై బ్రహ్మదేవుడు దర్శనమిస్తారు.

ఈ స్వామిని భక్తులు ప్రేమతో

• శ్రీరంగనాథస్వామి
• రంగనాయకస్వామి

అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.

మూలవిరాట్టుకు ముందు భాగంలో శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతంగా ఉన్న ఉత్సవమూర్తులను దర్శించవచ్చు.

శ్రీరంగనాయకీ అమ్మవారి ఆలయం

ప్రధాన ఆలయానికి ఎడమవైపున స్వామివారి దేవేరి ప్రత్యేక ఆలయంలో కొలువుదీరి ఉంటుంది.

ఈ ఆలయంలో:

• ముఖమండపం
• అంతరాలయం
• గర్భగుడి

ఉన్నాయి. గర్భగుడిలో అమ్మవారు శ్రీరంగనాయకీ దేవి పేరుతో భక్తులకు దర్శనమిస్తారు.

ఆలయ ప్రాంగణంలో అద్దాల మండపం సహా అనేక మండపాలను దర్శించవచ్చు.

పెన్నానది మహిమ

ఆలయ పశ్చిమ ద్వారం పక్కనే పవిత్రమైన పెన్నానది ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.

ఈ నదిలో స్నానం చేయడం వల్ల:

• పాపాలు నశిస్తాయని రోగాలు తొలగుతాయని అనంత పుణ్యఫలాలు లభిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం.

పెన్నానదిలో స్నానం చేసి శ్రీరంగనాథస్వామిని దర్శిస్తే పునర్జన్మ ఉండదని కూడా భక్తులు నమ్ముతారు.

పురాణ గాథ

మహాభారత యుద్ధం అనంతరం ద్రౌపది శాపం వల్ల అశ్వత్థామకు కుష్ఠురోగం వచ్చింది. ఆ శాపం నుండి విముక్తి పొందేందుకు అశ్వత్థామ ఈ పెన్నానదిలో స్నానం చేసి ఆరోగ్యాన్ని పొందినట్లు కథనం చెబుతుంది.

తిక్కన మహాకవి సంబంధం

తెలుగు మహాభారతాన్ని రచించిన కవిత్రయంలో ఒకరైన మహాకవి తిక్కన ఈ ప్రాంతంలోనే పెన్నానదిలో స్నానం చేసి శ్రీరంగనాథస్వామిని సేవించి మహాభారతాన్ని రచించినట్లు చారిత్రకంగా చెప్పబడుతుంది.

ఆలయానికి సమీపంలోని పెన్నానది తీరంలో ప్రస్తుతం తిక్కన పేరిట ఏర్పాటు చేసిన ఉద్యానవనంలో ఆయన విగ్రహాన్ని దర్శించవచ్చు.

చారిత్రక విశేషాలు

ఈ ఆలయ చరిత్ర ఎంతో ప్రాచీనమైనది.

• క్రీస్తుశకం 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో పల్లవ రాజులు ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
• తరువాత కులోత్తుంగ చోళులు ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించి అభివృద్ధి చేశారు.
• చోళుల కాలానికి చెందిన శాసనాలు ఆలయంలో లభ్యమవుతున్నాయి.

నెల్లూరును పరిపాలించిన మనుమసిద్ధి కాలంలో ఈ ఆలయం అత్యంత వైభవంగా వెలుగొందింది.

తరువాత జటావర్మ సుందరపాండ్యుడు ఈ ఆలయంలో పట్టాభిషేకం చేసుకుని స్వామివారికి అనేక కానుకలు సమర్పించినట్లు చరిత్ర తెలియజేస్తుంది.

అలాగే రాజరాజ నరేంద్రుడు, విజయనగర చక్రవర్తులు కూడా ఈ స్వామిని దర్శించి సేవించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

పూజలు మరియు ఉత్సవాలు

ఈ దేవాలయంలో ప్రతిరోజూ నిత్యపూజలు జరుగుతాయి.

ప్రతి సంవత్సరం పాల్గుణ మాసంలో శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి బ్రహ్మోత్సవాలు పదిరోజులపాటు ఘనంగా నిర్వహించబడతాయి.

ఈ ఉత్సవాలలో ముఖ్యమైనవి:

• శేషవాహన సేవ
• సూర్యప్రభ వాహనం
• చంద్రప్రభ వాహనం
• గరుడవాహనం
• హనుమంత వాహనం
• పొన్న వాహనం
• అశ్వ వాహనం
• పుణ్యకోటి విమానం
• హంస వాహనం
• సింహ వాహనం

అదనంగా:

• కళ్యాణోత్సవం
• రథోత్సవం
• తెప్పోత్సవం

భక్తి వైభవంగా నిర్వహించబడతాయి.

ఇవే కాకుండా:

• రథసప్తమి
• భీష్మ ఏకాదశి
• వ్యాస పౌర్ణమి
• ధనుర్మాసం

సందర్భాలలో ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి.

వసతి మరియు రవాణా సౌకర్యాలు

నెల్లూరు పట్టణం జిల్లాకేంద్రం కావడంతో భక్తులకు సౌకర్యాలు విస్తారంగా లభిస్తాయి.

వసతి

• పట్టణంలోని అనేక వసతిగృహాలు
• అతిథిగృహాలు

భక్తులకు అందుబాటులో ఉంటాయి.

రవాణా

• తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రధాన పట్టణాల నుండి బస్సు సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
• చెన్నై, బెంగళూరు వంటి నగరాల నుండి కూడా బస్సులు నడుస్తాయి.
• చెన్నై – విజయవాడ రైలుమార్గంలో ఉన్న నెల్లూరుకు అనేక పట్టణాల నుండి రైలు సౌకర్యం ఉంది.