నిర్జల ఏకాదశి అనంతరం వచ్చే పవిత్ర ద్వాదశి తిథిని రామలక్ష్మణ ద్వాదశి లేదా చంపక ద్వాదశిగా ఆచరిస్తారు. జ్యేష్ఠ శుక్ల ద్వాదశి రోజున జరుపుకునే ఈ పుణ్య తిథి విష్ణుభక్తులకు అత్యంత విశిష్టమైనదిగా భావించబడుతుంది. 2026 సంవత్సరంలో రామలక్ష్మణ ద్వాదశి జూన్ 26వ తేదీన వస్తోంది.
వరాహ పురాణం ప్రకారం ప్రతి నెలా శుక్ల పక్షంలో వచ్చే ద్వాదశి తిథికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉన్నప్పటికీ, జ్యేష్ఠ మాసంలోని ఈ ద్వాదశి మరింత మహిమాన్వితమైనదిగా పేర్కొనబడింది. ముఖ్యంగా పుత్రసంతానం కోరుకునే దంపతులు ఈ వ్రతాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆచరిస్తే విశేష ఫలితాలు పొందుతారని శాస్త్రాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
రామలక్ష్మణ ద్వాదశి వెనుక పురాణ గాథ
త్రేతాయుగంలో అయోధ్యను పరిపాలించిన దశరథ మహారాజు సంతానం లేక తీవ్రంగా విచారించేవాడు. తన వంశాన్ని కొనసాగించే వారసులు కలగాలని ఆకాంక్షించిన ఆయనకు మహర్షి వశిష్ఠుడు రామలక్ష్మణ ద్వాదశి వ్రత మహిమను వివరించాడు.
వశిష్ఠ మహర్షి ఉపదేశం మేరకు దశరథుడు జ్యేష్ఠ శుక్ల ద్వాదశి రోజున ఈ వ్రతాన్ని నియమనిష్ఠలతో ఆచరించాడు. ఆ వ్రత ప్రభావంతో పదినెలల అనంతరం చైత్రమాసంలో శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు జన్మించినట్లు పురాణాలు వివరిస్తున్నాయి. అందువల్ల ఈ వ్రతాన్ని పుత్రసంతాన ప్రదాయిని వ్రతంగా భావిస్తారు.
వ్రత విధానం
రామలక్ష్మణ ద్వాదశి రోజున భక్తులు సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచి స్నానమాచరించి శుచిగా ఉండాలి.
వ్రత విధానంలో భాగంగా:
- శ్రీరామ, లక్ష్మణుల విగ్రహాలు లేదా చిత్రపటాలను ప్రతిష్ఠించాలి.
- శాస్త్రోక్తంగా కలశ స్థాపన చేయాలి.
- ఆవాహన, ఆచమనం సహా షోడశోపచార పూజలు నిర్వహించాలి.
- గంధం, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం సమర్పించాలి.
- రామలక్ష్మణులకు వస్త్ర సమర్పణ చేయాలి.
- పూజ పూర్తయ్యే వరకు ఉపవాసం పాటించాలి.
- రామనామ స్మరణ, శ్రీరామరక్షా స్తోత్రం, విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేయడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు.
ఈ రోజు చేయాల్సిన దానాలు
ధర్మశాస్త్రాల ప్రకారం నిర్జల ఏకాదశి రోజున బంగారంతో తయారు చేసిన రామలక్ష్మణ విగ్రహాలను పూజించి, ద్వాదశి రోజున వాటిని దానం చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదమైనదిగా పేర్కొన్నారు.
శక్తి మేరకు:
- బంగారు విగ్రహ దానం
- మట్టి ప్రతిమల దానం
- గోదానం
- భూదానం
- వస్త్రదానం
- సువర్ణదానం
- అన్నదానం
వంటి దానాలు చేయడం వల్ల వ్రత ఫలం మరింత పెరుగుతుందని శాస్త్రాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
ఒడిశాలో చంపక ద్వాదశి వైభవం
ఒడిశా రాష్ట్రంలో ఈ పర్వదినాన్ని చంపక ద్వాదశిగా అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు. ముఖ్యంగా జగన్నాథ ఆలయంలో ఈ ఉత్సవం విశేషంగా జరుగుతుంది.
ఈ సందర్భంగా జగన్నాథ స్వామివారికి ప్రత్యేక పూజలు, విశేష అలంకరణలు, ప్రత్యేక నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. వేలాది మంది భక్తులు ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొని స్వామివారి దర్శనం చేసుకుంటారు. ఉత్కళ బ్రాహ్మణ సంప్రదాయంలో ఈ పర్వదినానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
ఆదిశంకరాచార్యుల ఆరాధన దినం
జగద్గురువు ఆది శంకరాచార్యులు అవతార పరిసమాప్తి గావించి కైలాస గమనం చేసిన రోజు కూడా ఇదేనని పరంపరాగత విశ్వాసం ఉంది. అందువల్ల రామలక్ష్మణ ద్వాదశి రోజున ఆదిశంకరుల ధ్యానం, స్తోత్ర పారాయణం చేయడం ద్వారా వారి అనుగ్రహం లభిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
రామలక్ష్మణ ద్వాదశి వ్రత ఫలితం
నియమనిష్ఠలతో ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించిన వారికి:
- పుత్రసంతాన ప్రాప్తి కలుగుతుంది.
- అపారమైన పుణ్యం లభిస్తుంది.
- కీర్తి, గౌరవం పెరుగుతాయి.
- ఐశ్వర్యం, సౌభాగ్యం కలుగుతాయి.
- పరాక్రమం, విజయాలు సిద్ధిస్తాయి.
- విష్ణు అనుగ్రహం లభిస్తుంది.
గవామయన యాగ ఫలం
శాస్త్రాల ప్రకారం రామలక్ష్మణ ద్వాదశి వ్రతాన్ని భక్తితో ఆచరించిన వారికి గవామయన యాగం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది. గవామయన యాగం అంటే సంవత్సరకాలం పాటు నిరంతరాయంగా నిర్వహించే మహాయాగం. అలాంటి యాగ ఫలితాన్ని ఈ ఒక్క వ్రతం ద్వారా పొందవచ్చని పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి.
చూసినా పుణ్యమే
ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించిన వారికే కాకుండా, వ్రతాన్ని దర్శించినవారు, పూజల్లో పాల్గొన్నవారు, వ్రత మహిమను వినినవారు కూడా సకల సౌఖ్యాలు, శ్రేయస్సు పొందడంతో పాటు విష్ణులోక ప్రాప్తిని పొందుతారని శాస్త్రవచనం.
ముగింపు
జ్యేష్ఠ శుక్ల ద్వాదశిగా వచ్చే రామలక్ష్మణ ద్వాదశి లేదా చంపక ద్వాదశి భక్తులకు సంతాన సౌభాగ్యాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని, విష్ణు కటాక్షాన్ని ప్రసాదించే మహిమాన్వితమైన పర్వదినంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
