Kashi Visalakshi Temple: శ్రీ విశాలాక్షీదేవి శక్తిపీఠం, ఘాట్లు, పురాణగాధలు

సప్తమోక్షపురాలలో ఒకటిగా, శివుడి కన్నుల్లో ఒకటిగా అపారమైన ఆధ్యాత్మిక ఖ్యాతి పొందిన కాశీక్షేత్రం ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గంగానది తీరాన వెలసిన దివ్యమయమైన మోక్షపురి. జ్యోతిర్లింగాలలో శ్రీ విశ్వేశ్వర మహాలింగానికి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో పదిహేడవ పీఠంగా శ్రీ విశాలాక్షీదేవికి నిలయమైన ఈ పవిత్రక్షేత్రానికే “కాశీ” అనే ప్రసిద్ధి. సంస్కృతంలో “కస్” అంటే ప్రకాశించేది, “అ” అంటే మోక్షసాధనకు అవసరమైన జ్ఞాన వెలుగు ప్రసాదించేది. అందువల్ల జ్ఞానప్రకాశాన్ని విరజిమ్మే క్షేత్రంగా “కాశీ” అనే పేరు ఏర్పడినట్లు కథనం. బెనారస్, వారణాసి, ఆనందకాననం, అవిముక్తక, ముక్తిభూమి, రుద్రావాస, మహాస్మశాని వంటి అనేక నామాలతో ఈ క్షేత్రం పురాణాల్లో ప్రసిద్ధి చెందింది. వరుణా, అసి నదులు గంగలో సంగమించేవి కావడంతో “వారణాసి” అనే పేరు ఏర్పడింది.

పురాణ గాథ – విశాలాక్షి ఆవిర్భావం

మహిమాన్వితమైన కాశీక్షేత్రంలో పరమశివుడు విశ్వనాథునిగా, అమ్మవారు అన్నపూర్ణాదేవిగా పూజలందుకుంటుండగా, విశాలాక్షీదేవి కొలువుదీరిన గాథ ఎంతో విశేషమైనది. పూర్వం భూలోకమంతా అధర్మపాలనతో నిండిపోవడంతో అరవై సంవత్సరాలపాటు తీవ్ర అనావృష్టి ఏర్పడింది. ప్రజలు ఆకలితో విలవిల్లాడుతుండగా బ్రహ్మదేవుడు మనువంశస్థుడైన రిపుంజయుని వద్దకు వెళ్లి భూలోక పరిపాలన చేపట్టమని కోరాడు. రిపుంజయుడు “దివోదాసు” అనే పేరుతో కాశీని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించేందుకు అంగీకరించినా, ఒక షరతు పెట్టాడు — కాశీలో ఉన్న దేవతలందరూ నగరాన్ని విడిచి వెళ్లాలి.

బ్రహ్మదేవుడు తథాస్తు అన్నాడు. దివోదాసు పాలనలో కాశీ సుభిక్షంగా మారింది. అయితే కాశీ వియోగాన్ని శివుడు భరించలేక తిరిగి రావాలని యత్నించాడు. చివరకు వినాయకుడు “ఢుండి భట్టారకుడు” అనే పండితునిగా అవతరించి దివోదాసునికి వైరాగ్యం కలిగేలా చేశాడు. రాజ్యం విడిచి వెళ్లిన తరువాత శివుడు ఆనందతాండవంతో కాశీలో ప్రవేశించాడు. ఆ దృశ్యాన్ని పార్వతీదేవి విశాల నేత్రాలతో దర్శించి ఆనందభరితురాలై “విశాలాక్షి” రూపంలో కాశీలోనే కొలువుదీరినట్లు పురాణం చెబుతుంది.

కాశీ ఘాట్‌ల మహిమ

వారణాసిలో గంగానది తూర్పువైపు, వరుణా ఉత్తరంవైపు, అసి దక్షిణంవైపు ప్రవహిస్తూ అనేక స్నానఘట్టాలకు నిలయమైంది. సుమారు వందకు పైగా ఘాట్‌లు వరుసగా ఉండగా, వాటిలో ఐదు ప్రధాన ఘాట్‌లు ప్రసిద్ధి:

1. అసీసంగం ఘాట్ – అసి నది గంగలో కలిసే స్థలం

2. వరుణా సంగం ఘాట్ – వరుణా సంగమ ప్రాంతం

3. దశాశ్వమేధ ఘాట్ – బ్రహ్మదేవుడు పది అశ్వమేధ యాగాలు చేసిన స్థలం

4. పంచగంగా ఘాట్ – గంగ, యమున, సరస్వతి, కిరణ, ఘాతపాప అంతర్వాహినీ సంగమం

5. మణికర్ణికా ఘాట్ – అత్యంత పవిత్ర దహన ఘాట్

మణికర్ణికా ఘాట్‌కు సంబంధించిన గాథ ప్రకారం, విష్ణువు తపస్సు చేస్తుండగా శివుడు మెచ్చి తల ఊపగా ఆయన కర్ణభూషణం (మణికర్ణిక) అక్కడ పడిందని, అందుకే ఈ పేరు ఏర్పడింది. ఇక్కడ దహన సంస్కారం చేస్తే మోక్షం లభిస్తుందని విశ్వాసం. మరణ సమయాన శివుడు తారక మంత్రం ఉపదేశిస్తాడని నమ్మకం.

 ప్రధాన దర్శనీయాలు

• శ్రీ కాశీ విశ్వేశ్వర జ్యోతిర్లింగం – గంగాజలంతో స్వయంగా అభిషేకం చేయవచ్చు
• శ్రీ అన్నపూర్ణాదేవి ఆలయం – అక్షయపాత్రధారిణి, అన్నపూర్ణ ప్రసాదిని
• ఢుండి వినాయకుడు – కాశీ ప్రవేశ గణపతి
• కాలభైరవ స్వామి – కాశీ క్షేత్రపాలకుడు
• దుర్గామందిరం, తులసీ మానస మందిరం, సంకటమోచన హనుమాన్ మందిరం
• కేదారేశ్వరాలయం
• బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం
• గంగ ఆవల రామ్నగర్ (వ్యాసకాశీ)

విశాలాక్షి ఆలయ విశేషం

విశ్వేశ్వరాలయానికి సమీపంలో దక్షిణదిశగా ఉన్న విశాలాక్షి ఆలయం అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటి. సాధారణ గృహంలా కనిపించే ఈ ఆలయంలో ముఖమండపం, గర్భగుడి ఉన్నాయి. స్వయంభూ రూపంలో వెలసిన అమ్మవారికి అనంతరం ప్రస్తుత విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరిగిందని చెబుతారు. భక్తులు ఆర్జిత సేవలు నిర్వహించుకోవచ్చు.

చరిత్ర

ప్రాచీనకాలం నుంచే కాశీ విశ్వనాథుని ఆరాధన కొనసాగుతోంది. ఆలయం అనేకసార్లు పునర్నిర్మాణం పొందింది. ప్రస్తుత నిర్మాణం 18వ శతాబ్దానికి చెందిందిగా భావిస్తారు. మహారాజా రంజిత్‌సింగ్ ఆలయ గోపురాలకు బంగారు తాపడం చేయించాడు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలంలో పండిత మదనమోహన్ మాలవ్యా బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించాడు.

పూజలు – ఉత్సవాలు

• నిత్యాభిషేకాలు, అర్చనలు, హారతులు
• మహాశివరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు
• కార్తీకమాస దీపోత్సవాలు
• దేవీ నవరాత్రులు – విశాలాక్షి అమ్మవారి ఆలయంలో వైభవం

రవాణా – వసతి

వారణాసిలో అనేక తెలుగు ఆశ్రమాలు, సత్రాలు, పీఠాల వసతి గృహాలు ఉన్నాయి. భోజన, నివాస సౌకర్యాలు సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. దేశంలోని దాదాపు అన్ని ప్రధాన నగరాల నుంచి రైలు, రోడ్డు, విమాన సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.