జ్యేష్ఠ మాస శుక్ల పౌర్ణమి రోజున పూరీ శ్రీజగన్నాథ స్వామివారికి అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించే స్నానయాత్ర (స్నానోత్సవం) జగన్నాథ సంప్రదాయంలో విశిష్టమైన ఉత్సవం. ప్రతి సంవత్సరం రథయాత్రకు ముందు జరిగే ఈ మహోత్సవంలో శ్రీజగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవి, సుదర్శనుడు భక్తులకు అరుదైన బహిరంగ దర్శనం ఇస్తారు.
పొహండి ఉత్సవంతో ప్రారంభం
స్నానయాత్ర సందర్భంగా శ్రీమందిరంలోని రత్నవేదికపై ఉన్న మూలవిరాట్లను ప్రత్యేక సంప్రదాయంలో ఒక్కొక్కరిని బహిరంగ స్నాన మండపానికి తీసుకువెళ్తారు. ఈ ఊరేగింపును పొహండి అని పిలుస్తారు. ఈ కార్యక్రమం రెండు రోజుల పాటు జరుగుతుంది.
108 కలశాలతో మహాస్నానం
స్నాన మండపంలో మూలవిరాట్లకు 108 పవిత్ర కలశాల సుగంధ జలాలతో మహాభిషేకం నిర్వహిస్తారు. అనంతరం స్వామివారిని గజానన (హాతీ వేషం) అలంకారంలో తీర్చిదిద్ది భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. మహారాష్ట్రకు చెందిన గణపతి భక్తుని కోరిక మేరకు ఈ గజవేష దర్శనం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోందని పండితులు పేర్కొంటారు.
అనసార కాలం – గోప్య సేవలు
మహాస్నానం అనంతరం స్వామివారిని తిరిగి ఆలయంలోని ప్రత్యేక అనసార గృహానికి తరలిస్తారు. అధిక స్నానం కారణంగా జగన్నాథుడికి జలుబు, జ్వరం వచ్చినట్లుగా భావించి 15 రోజుల పాటు భక్తులకు ప్రత్యక్ష దర్శనం ఉండదు.
ఈ కాలంలో స్వామివారికి:
- మూలికలతో వైద్యం
- తైల మర్దనం
- కషాయ సేవనం
- పత్యాహార నైవేద్యాలు
- పండ్లు, తేలికపాటి ఆహార పదార్థాలు
సమర్పిస్తూ ప్రత్యేక గోప్య సేవలు నిర్వహిస్తారు.
నవయవ్వన దర్శనం
పదిహేను రోజుల అనంతరం జగన్నాథుడు తిరిగి నూతన కాంతితో భక్తులకు దర్శనమిస్తాడు. దీనినే నవయవ్వన దర్శనం (నవయౌవన ఉత్సవం) అంటారు. ఈ దర్శనం అనంతరమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ రథయాత్ర ప్రారంభమవుతుంది.
స్నానోత్సవం అందించే సందేశం
జగన్నాథుని స్నానోత్సవం కేవలం ఆలయ ఉత్సవమే కాదు, మానవాళికి ఆరోగ్య సందేశాన్ని అందించే ఆధ్యాత్మిక వేడుకగా భావిస్తారు. వర్షాకాల ప్రారంభంలో ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం, జ్వరం లేదా అనారోగ్యం వచ్చినప్పుడు విశ్రాంతి, పత్యాహారం, ఔషధ సేవనం ఎంత అవసరమో ఈ ఉత్సవం ద్వారా ప్రతీకాత్మకంగా తెలియజేస్తారు.
అలాగే, కలపతో తయారైన జగన్నాథుని దారుమూర్తులకు మహాస్నానం నిర్వహించడం ద్వారా శుభ్రత, పవిత్రత, సంరక్షణ ప్రాముఖ్యతను కూడా ఈ సంప్రదాయం ప్రతిబింబిస్తుంది.
మఠాల సేవలు
స్నానయాత్ర నిర్వహణలో పూరీ శ్రీమందిరానికి అనుబంధంగా ఉన్న అనేక మఠాలు విశేష సేవలు అందిస్తాయి. ముఖ్యంగా రాఘవదాస మఠం, గోపాల తీర్థ మఠం స్నానోత్సవానికి అవసరమైన పూజా సామగ్రిని సమర్పించడం ఆనవాయితీగా కొనసాగుతోంది.
2026లో జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి సందర్భంగా ఈ పవిత్ర స్నానయాత్ర జూన్ 29న నిర్వహించబడుతుంది. ఈ మహోత్సవం అనంతరం జరిగే నవయవ్వన దర్శనం, ఆపై రథయాత్ర కోసం ప్రపంచ నలుమూలల నుంచి లక్షలాది మంది భక్తులు పూరీకి తరలివస్తారు.
