హిందూ ధర్మాన్ని అనుసరించే ప్రతి భక్తుడు జీవితంలో ఒక్కసారైనా దర్శించాలని ఆకాంక్షించే మహాపుణ్యక్షేత్రాల్లో నైమిశారణ్యానికి విశిష్ట స్థానం ఉంది. ఎనభై నాలుగు వేల మంది ఋషులు తపస్సు చేసిన తపోభూమిగా, ముక్కోటి దేవతలు సంచరించిన దేవభూమిగా, అష్టాదశ పురాణాల ఆవిర్భావానికి సాక్ష్యంగా నిలిచిన పవిత్ర క్షేత్రంగా నైమిశారణ్యం యుగయుగాలుగా భక్తులను ఆకర్షిస్తోంది.
గోమతి నదీ తీరాన ప్రకృతి సౌందర్యాల నడుమ, ప్రశాంతతకు నిలయంగా, ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని వెదజల్లే దేవాలయ సముదాయాలతో విరాజిల్లుతున్న ఈ పుణ్యక్షేత్రం భక్తులకు దివ్యానుభూతిని కలిగిస్తుంది.
పురాణాల పుట్టినిల్లు
హిందూ సంప్రదాయంలో ఏ వ్రతం చేసినా, ఏ పూజ నిర్వహించినా దానికి సంబంధించిన కథను వినడం ఆనవాయితీ. ఆ కథలలో చాలావరకు "పూర్వం నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మహర్షులకు సూత మహాముని ఇలా వివరించెను" అనే వాక్యంతో ప్రారంభమవుతాయి.
ప్రత్యేకించి శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతకథ, వినాయక చవితి వ్రతకథ, వివిధ పురాణ గాథలలో నైమిశారణ్య ప్రస్తావన తప్పనిసరిగా కనిపిస్తుంది. వ్యాస మహర్షి అష్టాదశ పురాణాలను రచించిన ప్రదేశంగా, సూత మహాముని వాటిని మహర్షులకు బోధించిన క్షేత్రంగా నైమిశారణ్యం ప్రసిద్ధి చెందింది.
నైమిశారణ్యం ఎక్కడ ఉంది?
నైమిశారణ్యం ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సీతాపూర్ జిల్లాలో, పవిత్రమైన గోమతి నదీ తీరాన వెలసి ఉంది.
వైష్ణవ సంప్రదాయం ప్రకారం భగవంతుడు స్వయంగా అవతరించిన ఎనిమిది స్వయంవ్యక్త క్షేత్రాలలో నైమిశారణ్యం ఒకటి. అవి:
- శ్రీరంగం
- తిరుమల
- ముక్తినాథ్
- శ్రీముష్ణం
- తోటాద్రి
- పుష్కరం
- బద్రీనాథ్
- నైమిశారణ్యం
ఈ ఎనిమిది దివ్యక్షేత్రాలను జీవితంలో ఒక్కసారైనా దర్శించాలని ప్రతి వైష్ణవ భక్తుడు కోరుకుంటాడు.
నైమిశారణ్య క్షేత్ర పురాణం
ద్వాపరయుగం ముగిసి కలియుగం ప్రారంభమైన అనంతరం మహర్షులు, ఋషులు కలిసి తపస్సు చేసుకోవడానికి అనువైన పవిత్ర ప్రదేశాన్ని సూచించమని బ్రహ్మదేవుని ప్రార్థించారు.
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు ఒక దివ్యచక్రాన్ని సృష్టించి, "ఈ చక్రాన్ని అనుసరించండి. ఎక్కడైతే ఈ చక్రం ఆగి విరుగుతుందో, అదే మీ తపస్సుకు యోగ్యమైన పుణ్యభూమి" అని సూచించాడట.
మహర్షులు ఆ చక్రాన్ని అనుసరిస్తూ వస్తుండగా, చక్రానికి ఉన్న అంచు అయిన "నేమి" ఈ అరణ్య ప్రాంతంలో పడిందట. అందుకే ఈ ప్రాంతానికి "నేమి పడిన అరణ్యం" అనే అర్థంలో నైమిశారణ్యం అనే పేరు వచ్చిందని స్థల పురాణం చెబుతోంది.
వ్యాస మహర్షి, సూత మహాముని తపోస్థలి
నైమిశారణ్యంలోనే వ్యాస మహర్షి చతుర్వేదాలను, అష్టాదశ పురాణాలను తన శిష్యులకు బోధించారని విశ్వసిస్తారు.
అలాగే:
- సూత మహాముని శౌనకాది ఋషులకు పురాణాలను వివరించాడు.
- శ్రీ సత్యనారాయణ వ్రత కథను తొలిసారిగా ఇక్కడే ఉపదేశించాడు.
- వైశంపాయన మహర్షి భాగవత పారాయణం నిర్వహించాడు.
- శ్రీరాముడు అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించిన క్షేత్రంగా కూడా నైమిశారణ్యం ప్రసిద్ధి చెందింది.
జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు తమ దిగ్విజయ యాత్రలో ఈ క్షేత్రాన్ని సందర్శించినట్లు కూడా స్థల పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి.
నైమిశారణ్యంలో దర్శించాల్సిన ప్రధాన దేవాలయాలు
చక్రతీర్థం
బ్రహ్మదేవుని దివ్యచక్రం పడిన ప్రదేశమే చక్రతీర్థం. నైమిశారణ్యంలో అత్యంత పవిత్రమైన తీర్థంగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఈ తీర్థంలో స్నానం చేస్తే శారీరక, మానసిక బాధలు తొలగిపోతాయని భక్తుల విశ్వాసం.
చక్రతీర్థం సమీపంలో:
- గణపతి దేవాలయం
- సీతారామలక్ష్మణుల దేవాలయం
- భూతేశ్వర మహాదేవాలయం
వంటి పుణ్యస్థలాలు ఉన్నాయి.
భూతేశ్వర మహాదేవాలయం
పరమశివుడు స్వయంభువుగా వెలసిన క్షేత్రంగా ఈ ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది. నైమిశారణ్య క్షేత్రానికి రక్షకదేవతగా భూతేశ్వర మహాదేవుడిని భావిస్తారు.
సీతాదేవి ఈ స్వామిని ఆరాధించిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడ అభిషేకం చేస్తే ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలను దర్శించిన పుణ్యఫలం లభిస్తుందని విశ్వాసం.
లలితాదేవి శక్తిపీఠం
సతీదేవి హృదయభాగం పడిన ప్రదేశంగా ఈ క్షేత్రం ప్రసిద్ధి చెందింది. అందువల్ల ఇది ప్రముఖ శక్తిపీఠాలలో ఒకటిగా భావించబడుతోంది.
ఇక్కడ అమ్మవారిని లింగధారిణిగా, త్రిపురసుందరిగా భక్తులు ఆరాధిస్తారు.
బాలాజీ దేవాలయం
దక్షిణ భారత వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని ఉత్తర భారతదేశంలో వ్యాప్తి చేయాలనే సంకల్పంతో నిర్మించిన ఈ దేవాలయంలో శ్రీనివాసుడు శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతంగా కొలువై ఉన్నాడు.
ఈ ఆలయంలో తిరుమలలో జరిగే విధంగానే నిత్యపూజలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి.
నైమిశనాథ దేవాలయం
ఈ దేవాలయంలో శ్రీమహావిష్ణువు నైమిశనాథుడిగా, మహాలక్ష్మీదేవి పుండరీకవల్లిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తారు.
అలాగే:
- అహోబిల నరసింహస్వామి దేవాలయం
- వ్యాసపీఠం
- ఆనందమయి మాత ఆశ్రమం
వంటి అనేక దర్శనీయ స్థలాలు నైమిశారణ్యంలో ఉన్నాయి.
నైమిశారణ్యానికి ఎలా చేరుకోవాలి?
ఉత్తరప్రదేశ్ రాజధాని లక్నో నైమిశారణ్యానికి సమీప ప్రధాన నగరం.
విమాన మార్గం
లక్నోకు విమానంలో చేరుకుని అక్కడి నుంచి సుమారు 110 కిలోమీటర్లు రోడ్డు మార్గంలో ప్రయాణించి నైమిశారణ్యాన్ని చేరుకోవచ్చు.
రైలు మార్గం
లక్నో వరకు రైలులో చేరుకుని అక్కడి నుంచి బస్సులు లేదా ఇతర వాహనాల ద్వారా నైమిశారణ్యానికి చేరుకోవచ్చు.
రోడ్డు మార్గం
ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ బస్సులు, ప్రైవేటు వాహనాల ద్వారా నైమిశారణ్యానికి సులభంగా చేరుకునే సౌకర్యం ఉంది.
నైమిశారణ్య మహిమ
పురాణాల ప్రకారం నైమిశారణ్యాన్ని దర్శించడం, అక్కడ తీర్థస్నానం చేయడం, తపస్సు చేయడం మాత్రమే కాదు; ఈ క్షేత్ర మహిమను వినడం, చదవడం, స్మరించడం ద్వారా కూడా పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.
అందుకే నైమిశారణ్యం కేవలం ఒక పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే కాదు. వేదాలు, పురాణాలు, ఋషి సంప్రదాయాలు, దైవచింతనలతో నిండిన భారతీయ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వానికి సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచిన మహాతపోభూమి.
భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యం కలిసిన ఈ దివ్యక్షేత్రాన్ని జీవితంలో ఒక్కసారైనా దర్శించడం ప్రతి హిందువు జన్మ ధన్యమని భావిస్తారు. నైమిశారణ్యం గురించి స్మరించినా, చదివినా, విన్నా, దర్శించిన ఫలం కలుగుతుందని పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి.
