శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి ఆలయం కేవలం ఒక దేవాలయం మాత్రమే కాదు, శతాబ్దాల చరిత్ర, శిల్పకళ, వైదిక సంప్రదాయాలు, ఉత్సవ వైభవాలకు నిలయంగా నిలిచిన దివ్యక్షేత్రం. ఆలయంలోని ప్రతి మండపానికి ప్రత్యేక చరిత్ర, ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత, నిర్దిష్ట సేవలు ఉన్నాయి.
1. ప్రతిమా మండపం (శ్రీకృష్ణదేవరాయ మండపం)
ఈ మండపం మహాద్వారం దాటగానే కనిపిస్తుంది. 16 స్తంభాలతో విజయనగర శిల్పకళా వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
విశేషాలు
- శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, తిరుమలదేవి, చిన్నాదేవి రాగి విగ్రహాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
- ఉత్సవమూర్తి మలయప్ప స్వామి మాడవీధుల విహారం అనంతరం ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటారు.
- ఆచార్యపురుషులు దివ్యప్రబంధ పారాయణం నిర్వహిస్తారు.
2. అద్దాల మండపం (ఆయినామహల్)
ప్రతిమా మండపానికి ఉత్తర భాగంలో ఉంటుంది.
ఇక్కడ జరిగేది
- నిత్య డోలోత్సవం (ఊంజల్ సేవ)
- అద్దాలలో స్వామివారి ప్రతిబింబాలు దర్శనమివ్వడం ఈ మండప ప్రత్యేకత.
3. రంగమండపం (రంగనాయక మండపం)
అద్దాల మండపానికి ఎదురుగా ఉన్న విశాల మండపం.
ఇక్కడ జరిగే కార్యక్రమాలు
- ప్రముఖులకు వేద ఆశీర్వచనం
- బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా పూజలు, నైవేద్యాలు
- ఒకప్పుడు నిత్య కల్యాణోత్సవాలు ఇక్కడే నిర్వహించేవారు.
- శ్రీరంగనాథుని ఉత్సవమూర్తులు ఒకప్పుడు ఇక్కడ రక్షింపబడి పూజలు అందుకున్నట్లు చరిత్ర చెబుతుంది.
4. తిరుమలరాయ మండపం
రంగమండపం సమీపంలో ఉంటుంది.
విశేషాలు
- సాళువ నరసింహరాయలు నిర్మించిన మండపం.
- హంసతూలికా తల్పంపై స్వామివారు ఉభయ నాచ్చియార్లతో ఊయల సేవ అందుకుంటారు.
- బ్రహ్మోత్సవాల ధ్వజారోహణ సమయంలో స్వామివారు ఇక్కడ వేంచేస్తారు.
5. ధ్వజస్తంభ మండపం
ఆలయంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఉత్సవ మండపాలలో ఒకటి.
ప్రధాన కార్యక్రమం
- బ్రహ్మోత్సవాల ప్రారంభంలో ధ్వజారోహణం.
- గరుడ పతాకాన్ని ఎగురవేసి దేవతలకు ఆహ్వానం పలుకుతారు.
6. నాలుగు కాళ్ల మండపం
సంపంగి ప్రదక్షిణలో ఉన్న పురాతన మండపం.
ఇక్కడ జరిగేది
- ఉట్ల పండుగ (శిక్యోత్సవం)
- కృష్ణస్వామి ప్రత్యేక పూజలు
7. కల్యాణ మండపం
నేటి నిత్య కల్యాణోత్సవాల ప్రధాన కేంద్రం.
ఇక్కడ జరిగే సేవలు
- నిత్య కల్యాణోత్సవం
- పవిత్రోత్సవం
- పుష్పయాగం
- జ్యేష్ఠాభిషేకం
8. మహామణి మండపం (ఘంటా మండపం)
బంగారు వాకిలి ముందు ఉన్న అత్యంత పవిత్ర మండపం.
ఇక్కడ జరిగేవి
- ఉదయం సుప్రభాత సేవ
- కొలువు
- పంచాంగ శ్రవణం
- ఆదాయ వ్యయ నివేదన
- గంటలు మోగిస్తూ నైవేద్య సమర్పణ
విశేషం
స్తంభాలపై వరాహ, నరసింహ, మహావిష్ణు, వేంకటేశ్వర స్వాముల శిల్పాలు దర్శనమిస్తాయి.
9. స్నపన మండపం
బంగారు వాకిలి లోపల ఉన్న చతురస్రాకార మండపం.
విశేషాలు
- భోగ శ్రీనివాసమూర్తికి అభిషేకాలు జరిగే స్థలం.
- బాలకృష్ణుడు, యోగనరసింహుడు, కాళీయమర్దన కృష్ణుని శిల్పాలు ఉన్నాయి.
10. శయన మండపం
ఆలయంలోని అత్యంత ఆంతరంగిక సేవలు జరిగే ప్రదేశం.
ఇక్కడ జరిగే సేవలు
- ఏకాంత సేవ
- భోగ శ్రీనివాసమూర్తి శయనోత్సవం
- అన్నమయ్య లాలి గానం
- సహస్రనామ పారాయణం
- వేదపఠనం
- దివ్యప్రబంధ గానం
11. అంకురార్పణ మండపం
బ్రహ్మోత్సవాలకు ముందు జరిగే వైదిక కార్యక్రమాలకు అంకితమైన మండపం.
ప్రధాన కార్యక్రమం
- బీజావాపం (అంకురార్పణ)
- బ్రహ్మోత్సవాల ప్రారంభ వైదిక క్రతువులు
ఇతర ముఖ్య మండపాలు
తిరుమల ఆలయంలో వీటితో పాటు:
- గొల్ల మండపం
- పారువేట మండపం
- ఆస్థాన మండపం
- సహస్ర దీపాలంకరణ సేవా మండపం
- వసంతోత్సవ మండపం
- వాహన మండపం
- నాదనీరాజన మండపం
వంటి అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ శ్రీవారి ఉత్సవాలు, సేవలు, వైదిక కార్యక్రమాలకు కేంద్రాలుగా నిలుస్తూ తిరుమల క్షేత్ర ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని మరింత గొప్పగా నిలబెడుతున్నాయి.
