కడప జిల్లాలోని ప్రాచీన మరియు వైభవోపేత ఆలయాలలో ఒకటిగా నిలిచింది Nandalur Soumyanatha Swamy Temple. అతి పురాతనమైనదే కాక విస్తీర్ణ పరిమాణంలో కూడా ఈ ఆలయం ఎంతో విశాలంగా నిర్మించబడింది. చోళ రాజుల కాలంలో ఈ దేవాలయం అత్యున్నత స్థితిలో ఉన్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు, శాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
నందలూరు గ్రామం చెన్నై–కడప రహదారిలో, కడప పట్టణానికి సుమారు యాభై కిలోమీటర్ల దూరంలో, బాహుదా నది తీరంలో ఉన్నది. ఈ ప్రాంతంలో ప్రవహించే బాహుదా నది స్థానికంగా చెయ్యేరు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
నందలూరు గ్రామం పేరు ఎలా వచ్చింది?
పూర్వకాలంలో ఒక తెలుగు చోడ ప్రభువు గోహత్యా పాప నివారణార్థం బాహుదా నది తీరంలో నూట ఎనిమిది శివాలయాలు నిర్మించినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. ఆ ఆలయాలలో నంది విగ్రహ ప్రతిష్ఠాపనకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చినందున ఆ ప్రాంతానికి నందలూరు అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు.
ఈ గ్రామానికి పూర్వం వివిధ పేర్లు ఉండేవి:
- తొండమండలం
- చొక్కాయపురం
- నెలందలూరు
- నిరంతపురం
- చొక్కనాధపురం
కడప చరిత్రకు ముఖ్య ఆధారమైన మెకంజీ కైఫీయత్ ప్రకారం, ఒక రాజు ప్రేయసి అయిన “నలంద” ఈ ప్రాంత సౌందర్యానికి ముగ్ధురాలై తన పేరుతో గ్రామాన్ని నిర్మించాలని కోరిందట. ఆ కోరిక మేరకు రాజు బాహుదా నది తీరంలో నెలందలూరు అనే గ్రామాన్ని నిర్మించాడు. కాలక్రమంలో అది నెందలూరు, తరువాత నందలూరుగా మారింది.
స్థల పురాణం
ఐతిహ్యం ప్రకారం ఒకసారి Lord Vishnu నారద మహర్షి కోరిక మేరకు భూలోకంలోని అందాలను దర్శించేందుకు వచ్చాడు. అలా చెయ్యేరు ప్రాంతానికి చేరుకున్నప్పుడు అక్కడి ప్రశాంత వాతావరణం చూసి ఎంతో ఆనందించాడు.
ఈ ఆనందాన్ని గమనించిన Narada మహర్షి, కలియుగంలో ఈ పవిత్ర నది తీరంలోనే నివసిస్తూ భక్తులను కాపాడాలని మహావిష్ణువును ప్రార్థించాడు. ఆ ప్రార్థనను అంగీకరించి మహావిష్ణువు బాహుదా నది తీరంలో సౌమ్యనాథస్వామిగా శిలారూపం దాల్చినట్లు పురాణం చెబుతోంది. మరికొందరు ఈ విగ్రహాన్ని నారద మహర్షే స్వయంగా ప్రతిష్ఠించారని కూడా చెబుతారు.
ఆలయ నిర్మాణ వైభవం
Nandalur Soumyanatha Swamy Temple దాదాపు పది ఎకరాల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబడింది. ఆలయం చుట్టూ బలమైన ప్రహరీ గోడలు నిర్మించబడి ఉన్నాయి.
ఆలయ నిర్మాణంలోని ముఖ్య అంశాలు:
- తూర్పు దిశలో ఐదు అంతస్తుల రాజగోపురం
- ఉత్తర దిశలో మూడు అంతస్తుల గోపురం
- ధ్వజస్తంభం, బలిపీఠం, గరుడ మండపం
- వాహన మండపం మరియు వీరాంజనేయస్వామి విగ్రహం
- ఆలయం సమీపంలో చిన్న కోనేరు
గరుడ మండపంలో Garuda స్వామివారిని నమస్కరిస్తూ దర్శనమిస్తాడు.
ఆలయ ప్రత్యేక నిర్మాణ శైలి
ఈ ఆలయ నిర్మాణంలో ఒక విశేషం కనిపిస్తుంది. రాజగోపురం నుంచి గర్భగృహం వరకు భూమి సమతలంగా ఉండదు. ప్రతి మండపం కొంచెం కొంచెంగా ఎత్తుకు పెరుగుతూ నిర్మించబడింది.
ఈ నిర్మాణ పద్ధతి వల్ల:
- రాజగోపురం నుంచి దాదాపు వంద గజాల దూరంలో నుంచే గర్భగృహంలోని స్వామిని స్పష్టంగా దర్శించవచ్చు.
ఇలాంటి నిర్మాణ శైలి దక్షిణ భారతదేశంలోని ఇతర ఆలయాలలో అరుదుగా కనిపిస్తుంది.
స్వామివారి విగ్రహం
గర్భగృహంలో సుమారు ఏడు అడుగుల ఎత్తులో మహావిష్ణువు సౌమ్యనాథస్వామిగా నిలువెత్తు రూపంలో దర్శనమిస్తాడు.
స్వామివారి ప్రత్యేకతలు:
- చతుర్భుజ రూపం
- రెండు చేతుల్లో శంఖం, చక్రం
- కుడి చేయి అభయ ముద్రలో
- ఎడమ చేయి వరద ముద్రలో
- వక్షస్థలంపై లక్ష్మీదేవి ప్రతిరూపం
స్వామివారి పక్కనే ఆంజనేయస్వామి మరియు ఉత్సవమూర్తులు దర్శనమిస్తారు.
విమాన నిర్మాణం – శిల్పకళా వైభవం
గర్భగృహం పైభాగంలో ద్రావిడ శైలిలో నిర్మించిన ద్వితల విమానం ఉంది. ఇది తిరుమల ఆనందనిలయ విమానాన్ని పోలి ఉంటుంది.
ఈ విమాన నిర్మాణంలో ఉన్న సాంకేతికత ఎంతో విశేషం:
- సూర్యకిరణాలు రాతి పలకలపై పడితే అవి వక్రీభవించి గర్భగృహంలోకి ప్రవేశిస్తాయి
- అందువల్ల పగటి సమయంలో గర్భగృహంలో దీపాలు లేకుండానే స్వామివారు ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తారు
- వెన్నెల రాత్రుల్లో చంద్రకాంతిలో కూడా స్వామివారి దర్శనం స్పష్టంగా ఉంటుంది
ఇది ప్రాచీన శిల్పుల సాంకేతిక ప్రతిభకు గొప్ప ఉదాహరణ.
ఆస్థాన మండపం శిల్పాలు
ముఖ మండపం మరియు మహా మండపం మధ్య ఉన్న ఆస్థాన మండపం ఈ ఆలయానికి ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.
ఇక్కడి స్తంభాలపై:
- విష్ణువు దశావతారాలు
- నరసింహ అవతార విభిన్న రూపాలు
- వామన, త్రివిక్రమ అవతారాలు
- వరాహ అవతారం
- కూర్మ అవతారం
- పరశురామ, శ్రీరామ భేటీ
- శ్రీకృష్ణ లీలలు
అత్యంత అందంగా చెక్కబడ్డాయి.
శ్రీకృష్ణుని బాలలీలలు ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి:
- బాలకృష్ణుడు
- వెన్నదొంగ
- గోవర్ధన గిరిధారి
- కాళీయమర్దనుడు
- గోపికా వస్త్రాపహరణం
శాసనాలు మరియు చరిత్ర
ఆలయ గోడలపై అనేక తమిళ–తెలుగు శాసనాలు కనిపిస్తాయి. ఈ శాసనాల ద్వారా చోళ చక్రవర్తి మొదటి కుళోత్తుంగుని కాలం నుంచి అనేక రాజులు ఈ ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేసినట్లు తెలుస్తోంది.
ఈ ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేసిన రాజులు:
- కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు
- సాళువ నరసింహుడు
- Sri Krishnadevaraya
- అచ్యుతరాయలు
- సదాశివరాయలు
- మట్ల రాజులు
ప్రసిద్ధ భక్తకవి Tallapaka Annamacharya సంకీర్తనల్లో కూడా ఈ స్వామివారి ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది.
ఆలయ విశ్వాసం
సౌమ్యనాథస్వామి భక్తులకు కొంగుబంగారం అని భావిస్తారు. భక్తులు స్వామివారి ఎదుట కోరిక కోరుకుని ఆలయం చుట్టూ తొమ్మిది సార్లు ప్రదక్షిణలు చేస్తే ఆ కోరిక తప్పకుండా నెరవేరుతుందని విశ్వాసం ఉంది.
ఉత్సవాలు
ప్రతి సంవత్సరం ఆషాఢ మాసంలో సౌమ్యనాథస్వామి తిరునాళ్లు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి. ఈ సందర్భంగా పది రోజుల పాటు వివిధ ఉత్సవాలు నిర్వహించబడతాయి.