తెలుగు చాంద్రమాన పంచాంగంలో మూడవ నెలగా గుర్తింపు పొందిన జ్యేష్ఠ మాసం, చైత్రం, వైశాఖం తరువాత వచ్చే అత్యంత విశిష్టమైన మాసం. ఈ మాసంలోని పౌర్ణమి రోజున చంద్రుడు జ్యేష్ఠా నక్షత్రంలో సంచరించడం వల్ల దీనికి జ్యేష్ఠ మాసం అనే పేరు వచ్చింది.
శాస్త్రాల ప్రకారం ఈ మాసంలో చేసే పూజలు, జపాలు, పారాయణాలు, దానధర్మాలు అనేక రెట్లు పుణ్యఫలాలను ప్రసాదిస్తాయి. ముఖ్యంగా జలదానం, విష్ణు ఆరాధన, గంగాస్నానం, ఏకాదశి వ్రతాలు ఈ నెలలో అత్యంత విశిష్టమైనవిగా పేర్కొనబడ్డాయి.
2026 సంవత్సరంలో జ్యేష్ఠ మాసం జూన్ 16 నుండి జూలై 14 వరకు కొనసాగుతుంది.
జ్యేష్ఠ మాసం విశిష్టత
జ్యేష్ఠ మాసం బ్రహ్మదేవునికి ప్రీతికరమైన మాసంగా పురాణాలు పేర్కొంటాయి. ఈ నెలలో బ్రహ్మదేవుని ఆరాధిస్తే ఆయన అనుగ్రహం సులభంగా లభిస్తుందని పండితులు చెబుతారు. గోధుమపిండితో బ్రహ్మదేవుని ప్రతిమ తయారు చేసి నెలంతా పూజిస్తే విశేషమైన ఫలితాలు సిద్ధిస్తాయని శాస్త్రోక్తంగా చెప్పబడింది.
అలాగే ఈ మాసంలో విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేయడం ద్వారా అనంత పుణ్యం లభిస్తుంది. శ్రీమహావిష్ణువును త్రివిక్రముడు, వామనుడు రూపాలలో ఆరాధించడం శ్రేయస్కరమని ఆగమ, పురాణ గ్రంథాలు సూచిస్తున్నాయి.
జలదానం మహాదానం
జ్యేష్ఠ మాసం గ్రీష్మకాలం తీవ్రంగా ఉండే సమయం. మనుషులతో పాటు పశుపక్ష్యాదులు కూడా దాహంతో అలమటించే కాలం కావడంతో ఈ నెలలో జలదానానికి అత్యున్నత స్థానం ఇచ్చారు.
ఈ సందర్భంగా:
- చలివేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయడం
- దాహార్థులకు మంచినీరు అందించడం
- పశుపక్ష్యాదుల కోసం నీటి తొట్టెలు ఏర్పాటు చేయడం
- జలకలశాలు దానం చేయడం
వంటి కార్యాలు మహాపుణ్యప్రదములుగా భావిస్తారు.
జ్యేష్ఠ మాసంలోని ముఖ్య పర్వదినాలు
రంభా తృతీయ
జ్యేష్ఠ శుద్ధ తదియను రంభా తృతీయగా ఆచరిస్తారు. ఈ రోజు పార్వతీదేవిని పూజించడం, అన్నదానం చేయడం విశేష ఫలితాలను అందిస్తుంది.
దశపాపహర దశమి
జ్యేష్ఠ శుద్ధ దశమిని దశపాపహర దశమి అంటారు. పది రకాల పాపాలను నశింపజేసే తిథిగా దీనికి ప్రత్యేకత ఉంది. గంగాస్నానం లేదా పవిత్ర నదీస్నానం చేసి నల్లనువ్వులు, నెయ్యి, బెల్లం సమర్పించడం శుభప్రదం.
నిర్జల ఏకాదశి
జ్యేష్ఠ శుద్ధ ఏకాదశిని నిర్జల ఏకాదశి, భీమసేన ఏకాదశి, మతత్రయ ఏకాదశి అని పిలుస్తారు.
ఈ రోజు:
- కఠిన ఉపవాసం
- విష్ణు ఆరాధన
- పెసరపప్పు, పాయసం, పానకం, నెయ్యి, గొడుగు దానం
చేస్తే సంవత్సరంలోని అన్ని ఏకాదశి వ్రతాల ఫలితం లభిస్తుందని విశ్వాసం.
దశహరా ద్వాదశి
జ్యేష్ఠ శుద్ధ ద్వాదశిని దశహరా అంటారు. దుర్దశలను తొలగించే శక్తి ఈ తిథికి ఉందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
మహాజ్యేష్ఠి పౌర్ణమి
జ్యేష్ఠ పౌర్ణమిని మహాజ్యేష్ఠి అని పిలుస్తారు.
ఈ రోజున:
- తిలదానం
- గొడుగు దానం
- చెప్పుల దానం
- విసనకర్ర, జలకలశం, గంధం దానం
చేస్తే అశ్వమేధ యాగ ఫలితం లభిస్తుందని విష్ణు పురాణం పేర్కొంటుంది.
ఏరువాక పున్నమి
జ్యేష్ఠ పౌర్ణమినే రైతుల పండుగ అయిన ఏరువాక పున్నమిగా జరుపుకుంటారు.
ఈ సందర్భంగా:
- ఎద్దులను అలంకరిస్తారు
- పొంగలి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు
- పొలాల్లో దుక్కి దున్ని వ్యవసాయ పనులకు శ్రీకారం చుడతారు
ఇది వ్యవసాయ సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలిచే పండుగ.
వటసావిత్రి వ్రతం
జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి అనంతరం వచ్చే త్రయోదశి రోజున మహిళలు వటసావిత్రి వ్రతం ఆచరిస్తారు. భర్త దీర్ఘాయుష్షు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం కోసం ఈ వ్రతాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు.
యోగినీ ఏకాదశి
జ్యేష్ఠ బహుళ ఏకాదశిని యోగినీ ఏకాదశి, సిద్ధ ఏకాదశి అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజు ఉపవాసం, విష్ణు పూజలు చేయడం ద్వారా కార్యసిద్ధి కలుగుతుందని విశ్వాసం.
మాస శివరాత్రి
జ్యేష్ఠ బహుళ చతుర్దశి రోజున మాస శివరాత్రిని ఆచరిస్తారు.
ప్రదోషకాలంలో:
- రుద్రాభిషేకం
- బిల్వదళార్చన
- శివనామస్మరణ
చేస్తే అకాలమృత్యు దోషం తొలగి ఆరోగ్యం, యశస్సు, కీర్తి లభిస్తాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
జ్యేష్ఠ మాసంలో తిరుమల జ్యేష్ఠాభిషేకాలు
ఈ మాసంలో తిరుమలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారికి అత్యంత వైభవంగా జ్యేష్ఠాభిషేకాలు నిర్వహిస్తారు. అలాగే పురుషోత్తమ క్షేత్రమైన పూరీలో శ్రీ జగన్నాథస్వామివారికి కూడా విశేష అభిషేకాలు జరుగుతాయి.
హనుమంతుని ఆరాధన
పురాణాల ప్రకారం జ్యేష్ఠ మాసంలోనే హనుమంతుడు శ్రీరామచంద్రుడిని మొదటిసారిగా దర్శించి సేవలో ప్రవేశించాడు. అందువల్ల ఈ మాసంలో ఆంజనేయస్వామిని భక్తితో ఆరాధిస్తే:
- కోరికలు నెరవేరుతాయి
- ధైర్యం పెరుగుతుంది
- శత్రు భయాలు తొలగిపోతాయి
అని విశ్వాసం.
జ్యేష్ఠ మాసంలో పాటించవలసినవి
- విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేయాలి.
- జలదానం చేయాలి.
- చలివేంద్రాలు నిర్వహించాలి.
- గంగాదేవిని స్మరిస్తూ స్నానం చేయాలి.
- పేదలకు గొడుగులు, చెప్పులు దానం చేయాలి.
- రుద్రాభిషేకాలు, విష్ణు పూజలు చేయాలి.
- పశుపక్ష్యాదుల కోసం నీటి సదుపాయం కల్పించాలి.
ముగింపు
జ్యేష్ఠ మాసం కేవలం ఒక చాంద్రమాన నెల మాత్రమే కాదు; దానం, ధర్మం, ఉపవాసం, భగవన్నామ స్మరణ, జీవకారుణ్యం వంటి సనాతన విలువలను ఆచరించే పవిత్ర కాలం. ఈ మాసంలో చేసిన చిన్న పుణ్యకార్యానికీ అనేక రెట్లు ఫలితం లభిస్తుందని పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి.
