భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన, వైభవోపేతమైన వైష్ణవ క్షేత్రాలలో కేరళ రాష్ట్రంలోని శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామి ఆలయం ఒకటి. ఆధ్యాత్మిక మహిమ, చారిత్రక వైభవం, అద్భుత నిర్మాణకళ, అపార సంపదతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ దివ్యక్షేత్రం భక్తుల హృదయాలలో విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.
కేరళ రాజధాని అయిన తిరువనంతపురం నగరంలో వెలసిన ఈ ఆలయం 108 దివ్య దేశాలలో ఒకటిగా వైష్ణవ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన క్షేత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.
తిరువనంతపురం అనే పేరుకు అర్థం
"తిరు" అంటే శ్రీ లేదా పవిత్రమైనది. "అనంతపురం" అంటే అనంతశయనుడైన శ్రీమహావిష్ణువు కొలువై ఉన్న నగరం. అందుకే ఈ ప్రాంతానికి తిరువనంతపురం అనే పేరు వచ్చింది.
అనంతశేషునిపై శయనించి భక్తులకు దర్శనమిచ్చే శ్రీమహావిష్ణువు కారణంగానే ఈ నగరం ప్రపంచ ప్రఖ్యాతిని పొందింది.
ఆలయ చరిత్ర
ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న ఆలయ నిర్మాణం ప్రధానంగా 13వ, 14వ శతాబ్దాలలో రూపుదిద్దుకున్నప్పటికీ, ఈ క్షేత్ర చరిత్ర ఎంతో ప్రాచీనమైనది.
ఆలయ స్థల పురాణాలు, చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం ద్వాపరయుగంలోనే బలరాముడు ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించినట్లు తెలుస్తోంది. అనంతరం అనేక మంది మహనీయులు, ఆచార్యులు ఈ దివ్యక్షేత్రాన్ని సందర్శించి స్వామివారి అనుగ్రహాన్ని పొందారు.
వారిలో ముఖ్యులు:
- శ్రీ రామానుజాచార్యులు
- యమునాచార్యులు
- శ్రీ రాఘవేంద్రస్వామి
- పురందరదాసు
వీరు స్వామివారిని దర్శించి ఈ క్షేత్ర మహిమను కీర్తించినట్లు సంప్రదాయాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
ఆలయ నిర్మాణ వైభవం
ఈ ఆలయం కేరళ, తమిళ, దక్షిణ భారత దేవాలయ నిర్మాణ శైలుల సమ్మేళనంగా నిర్మించబడింది.
భారీ గోపురం ద్వారా ఆలయంలోకి ప్రవేశించగానే విశాలమైన మండపాలు, శిల్పకళా సంపద, ధ్వజస్తంభం భక్తులను ఆకట్టుకుంటాయి.
అయితే ఈ ఆలయంలోని అత్యంత విశిష్టమైన అంశం స్వామివారి దర్శన విధానం.
మూడు ద్వారాల ద్వారా స్వామి దర్శనం
శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామివారి విగ్రహం ఎంతో విస్తారంగా ఉండటంతో భక్తులు ఒకేసారి సంపూర్ణ రూపాన్ని దర్శించలేరు.
ముఖ మండపం నుండి మూడు ద్వారాల గుండా స్వామివారిని దర్శించాలి.
మొదటి ద్వారం
కుడివైపున ఉన్న ద్వారం ద్వారా స్వామివారి శిరోభాగం దర్శనమిస్తుంది.
రెండవ ద్వారం
మధ్యలోని ద్వారం ద్వారా స్వామివారి నాభి భాగం దర్శనమిస్తుంది. ఆ నాభి నుంచి పద్మం ఉద్భవించి దానిపై బ్రహ్మదేవుడు ఆసీనుడై ఉన్న దివ్య దృశ్యం కనిపిస్తుంది.
మూడవ ద్వారం
ఎడమవైపు ఉన్న ద్వారం ద్వారా స్వామివారి పాదారవిందాలను దర్శించవచ్చు.
స్వామివారి దివ్య మూర్తి
శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామివారు ఐదు శిరస్సులు కలిగిన ఆదిశేషునిపై అనంతశయన భంగిమలో కొలువై ఉన్నారు.
అర్ధనిమీలిత నేత్రాలతో యోగనిద్రలో ఉన్నట్లు కనిపించే స్వామివారు రెండు చేతులతో దర్శనమిస్తారు.
ఒక చేతిలో పద్మాన్ని ధరించి ఉండగా, మరొక చేయి సమీపంలోని శివలింగంపై ఆనించి ఉండటం విశేషం. ఈ దృశ్యం హరి-హర తత్వ ఏకత్వాన్ని సూచిస్తుందని పండితులు వివరిస్తారు.
పద్మతీర్థం
ఆలయానికి ఆనుకుని ఉన్న పవిత్ర పుష్కరిణిని పద్మతీర్థం అని పిలుస్తారు.
ఈ తీర్థంలో స్నానం చేసి స్వామివారిని దర్శిస్తే పాప విమోచనం కలుగుతుందని భక్తుల విశ్వాసం.
ఉపాలయాలు
ప్రధాన ఆలయంతో పాటు ప్రాంగణంలో అనేక ఉపాలయాలు ఉన్నాయి.
వాటిలో ముఖ్యమైనవి:
- శ్రీ నరసింహస్వామి ఆలయం
- శ్రీకృష్ణస్వామి ఆలయం
వైభవంగా జరిగే ఉత్సవాలు
ఈ ఆలయంలో ఏడాది పొడవునా అనేక ఉత్సవాలు నిర్వహించబడతాయి.
ప్రధాన ఉత్సవాలు:
- మకర మాస దీపోత్సవం
- అరట్టు ఉత్సవం
- ఓణం పండుగ ఉత్సవాలు
- వైకుంఠ ఏకాదశి వేడుకలు
- శ్రీకృష్ణ జయంతి
- వివిధ వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు
ఈ సందర్భాల్లో ఆలయం లక్షలాది మంది భక్తులతో కిటకిటలాడుతుంది.
స్థల పురాణం
పూర్వం ఈ ప్రాంతంలో దివాకర మహర్షి అనే మహాతపస్వి ఆశ్రమం నిర్మించుకుని శ్రీమహావిష్ణువును ధ్యానిస్తూ తపస్సు చేసేవాడు.
ఒక రోజు అతని ఆశ్రమానికి ఒక అందమైన బాలుడు వచ్చాడు. ఆ బాలుడి రూపం మహర్షిని ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది.
అతడిని తన వద్దే ఉండమని కోరగా బాలుడు ఒక షరతు పెట్టాడు.
"నేను ఎంత అల్లరి చేసినా నన్ను మందలించకూడదు. ఒకవేళ కోపపడితే నేను వెంటనే వెళ్లిపోతాను" అని చెప్పాడు.
మహర్షి అందుకు అంగీకరించాడు.
మహర్షి కోపం
బాలుడు ఆశ్రమంలో ఉంటూ అనేక అల్లరి పనులు చేసినప్పటికీ మహర్షి సహించేవాడు.
ఒక రోజు మహర్షి పూజలో నిమగ్నమై ఉండగా ఆ బాలుడు వచ్చి పూజలో ఉపయోగిస్తున్న సాలగ్రామాలను చెల్లాచెదురుగా విసిరేశాడు.
దాంతో మహర్షికి కోపం వచ్చి బాలుడిని కొట్టాడు.
అప్పుడు బాలుడు చిరునవ్వుతో,
"నన్ను మళ్లీ చూడాలనుకుంటే అనంత అరణ్యానికి రా" అని చెప్పి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
అనంతశయనుడి ప్రత్యక్షం
కొంతసేపటికి తన తప్పు గ్రహించిన దివాకర మహర్షి బాలుడి కోసం వెతుకుతూ అడవిలోకి వెళ్లాడు.
చివరకు ఒక పెద్ద చెట్టు దగ్గర బాలుడు కనిపించాడు. మహర్షి సమీపించగానే బాలుడు చెట్టు తొర్రలోకి ప్రవేశించి అదృశ్యమయ్యాడు.
వెంటనే ఆ చెట్టు రెండుగా చీలిపోయి, అనంతశేషునిపై శయనించి ఉన్న శ్రీమహావిష్ణువు దివ్యరూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అయితే స్వామివారి రూపం అనేక యోజనాల పొడవుతో విస్తరించి ఉండటంతో మహర్షి సంపూర్ణంగా దర్శించలేకపోయాడు.
అప్పుడు స్వామివారిని ప్రార్థించి తనకు దర్శనమిచ్చేలా రూపాన్ని కుదించుకోవాలని కోరాడు.
మహర్షి భక్తికి మెచ్చిన స్వామివారు అతని చేతిలో ఉన్న తపోదండానికి మూడు రెట్లు పొడవు ఉండే విధంగా తన రూపాన్ని సంకోచింపజేసి దర్శనమిచ్చారు.
ప్రత్యేక నైవేద్యం
స్వామివారి దివ్య దర్శనం పొందిన దివాకర మహర్షి అపార భక్తితో ఆయనను స్తుతించి, కొబ్బరి చిప్పలో మామిడిపిందెలు మరియు ఉప్పునీరు సమర్పించి నైవేద్యం చేశాడు.
ఆ భక్తి నైవేద్యాన్ని స్వీకరించిన అనంత పద్మనాభస్వామి అక్కడే శాశ్వతంగా కొలువుదీరినట్లు స్థల పురాణం తెలియజేస్తుంది.
నేటికీ ఆ సంప్రదాయానికి గుర్తుగా స్వామివారికి బంగారు కొబ్బరి చిప్పలో మామిడిపిందెల నైవేద్యం సమర్పించడం కొనసాగుతోంది.
దర్శన మహిమ
శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామివారి దర్శనం మోక్షప్రదమని వైష్ణవ గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి. అనంతశయనుడి సన్నిధిలో భక్తిపూర్వకంగా ప్రార్థిస్తే సకల దోషాలు తొలగి, ఆయురారోగ్యాలు, ఐశ్వర్యం, ఆధ్యాత్మిక శాంతి లభిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం.
అందుకే భారతదేశంలోని అత్యంత పవిత్రమైన వైష్ణవ క్షేత్రాలలో శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామి ఆలయం ఒక మహిమాన్వితమైన దివ్యక్షేత్రంగా నేటికీ కోట్లాది మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తోంది.
