భారతదేశ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల్లో అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించే ఉత్సవాల్లో ఒకటి జగన్నాథ రథయాత్ర. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది భక్తులను ఆకర్షించే ఈ మహోత్సవం ఒడిశాలోని శ్రీ జగన్నాథ ఆలయం కేంద్రంగా జరుగుతుంది. భగవాన్ జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవి రథాలపై భక్తులకు దర్శనమివ్వడం ఈ ఉత్సవం ప్రధాన విశేషం.
రథయాత్రకు ప్రారంభమయ్యే మహాసన్నాహాలు
రథయాత్ర ఆషాఢ శుక్ల విదియ నాడు జరిగినప్పటికీ, దాని కోసం సన్నాహాలు వైశాఖ శుక్ల తదియ రోజున జరిగే అక్షయ తృతీయ నుంచే ప్రారంభమవుతాయి. ఈ రోజునే జగన్నాథుని రథాల నిర్మాణానికి శ్రీకారం చుడతారు. అదే సమయంలో స్వామివారికి చందన లేపనం చేసే పవిత్రమైన "చందనయాత్ర" కూడా ప్రారంభమవుతుంది.
42 రోజుల పాటు కొనసాగే ఈ చందనయాత్రలో మొదటి 21 రోజులు "బహిర్ చందనయాత్ర", తరువాతి 21 రోజులు "అంతర్ చందనయాత్ర"గా నిర్వహిస్తారు. ఈ కాలమంతా ఉత్సవ విగ్రహాలకు ప్రత్యేక పూజలు, ఊరేగింపులు నిర్వహిస్తారు.
స్నానపూర్ణిమ – జగన్నాథుని మహాస్నాన మహోత్సవం
జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి రోజున జరిగే "స్నానయాత్ర"తో చందనయాత్ర ముగుస్తుంది. ఈ రోజున బంగారు బావి నుంచి తీసుకొచ్చిన 108 పవిత్ర కుండల జలాలతో జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవికి మహాస్నానం నిర్వహిస్తారు.
ఈ స్నానోత్సవం అనంతరం జగన్నాథునికి జ్వరం వచ్చినట్లు భావిస్తారు. అందువల్ల రెండు వారాల పాటు మూలవిరాట్టుల దర్శనం నిలిపివేస్తారు. ఈ సమయంలో భక్తులు సంప్రదాయ "పటాచిత్ర" రూపాల్లో స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు.
రథయాత్ర – భక్తి ప్రవాహంగా మారే మహోత్సవం
రథయాత్ర రోజున పూరీ గజపతి మహారాజు సామాన్య సేవకుడిలా చీపురుతో రథాలను శుభ్రపరచడం అత్యంత విశిష్టమైన ఘట్టం. దీనిని "చెరా పహరా"గా పిలుస్తారు. అనంతరం జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవిని రథాలపైకి తీసుకువచ్చే కార్యక్రమాన్ని "పహాండి" అంటారు.
పూజారుల మంత్రోచ్చారణలు, మంగళవాయిద్యాలు, హరినామ సంకీర్తనల మధ్య లక్షలాది మంది భక్తులు రథాల తాళ్లను పట్టుకుని లాగుతారు. పూరీ ప్రధాన వీధి "బడదండా" మీదుగా సుమారు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గుండిచా మందిరం వరకు ఈ యాత్ర కొనసాగుతుంది.
గుండిచా మందిరంలో తొమ్మిది రోజుల వైభవం
గుండిచా మందిరాన్ని జగన్నాథుని వేసవి విడిదిగా భావిస్తారు. ఇక్కడ తొమ్మిది రోజుల పాటు స్వామివారు భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. ఈ సమయంలో జరిగే "హేరా పంచమి" ఉత్సవం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఆ రోజున జగన్నాథుడు నరసింహావతార స్వరూపంలో దర్శనమిస్తాడని విశ్వాసం.
బాహుడా యాత్ర – తిరుగు ప్రయాణం
ఆషాఢ శుద్ధ దశమి నాడు గుండిచా మందిరం నుంచి తిరుగు రథయాత్ర ప్రారంభమవుతుంది. దీనినే "బాహుడా" అంటారు. మార్గమధ్యంలో మౌసీమా ఆలయం వద్ద స్వామివారు ఆగి ప్రత్యేక నైవేద్యాలను స్వీకరిస్తారు.
సునాబేశ – స్వర్ణ వైభవ దర్శనం
బాహుడా అనంతరం ఏకాదశి రోజున జరిగే "సునాబేశ" ఉత్సవం రథయాత్రలో అత్యంత వైభవోపేత ఘట్టం. ఈ సందర్భంగా జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రాదేవి స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరించబడి భక్తులకు దివ్య దర్శనం ఇస్తారు.
లక్ష్మీదేవి అలక – భక్తులను అలరించే సంప్రదాయం
తిరిగి ఆలయానికి చేరుకున్న జగన్నాథుడిపై లక్ష్మీదేవి అలకబూనడం, రసగుల్లాలతో ఆమెను ప్రసన్నం చేసుకోవడం వంటి వినోదభరిత సంప్రదాయాలు భక్తులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటాయి. ఈ కార్యక్రమాలు రథయాత్రకు ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక అందాన్ని జోడిస్తాయి.
రథయాత్ర విశిష్టత
ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రాచీన రథయాత్రగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ ఉత్సవం గురించి బ్రహ్మ పురాణం, పద్మ పురాణం, స్కంద పురాణం, కపిల సంహిత వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలలో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా పూరీ ప్రధాన ఆలయంలోకి ప్రవేశించలేని విదేశీ భక్తులు కూడా రథయాత్ర సమయంలో స్వామివారిని దర్శించుకునే అవకాశం పొందడం ఈ ఉత్సవం ప్రత్యేకత.
పూరీ జగన్నాథ రథయాత్ర 2026
రథయాత్ర తేదీ: 16 జూలై 2026
