Markapuram Sri Chennakesava Swamy Temple: మార్కాపురం శ్రీ లక్ష్మీ చెన్నకేశవ స్వామి – గజారణ్య క్షేత్ర వైభవం

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రకాశం జిల్లాలో ఉన్న మార్కాపురంలో వెలసిన శ్రీ లక్ష్మీ చెన్నకేశవ స్వామి నాలుగు యుగాలుగా భక్తులను కటాక్షిస్తూ ఉన్నాడని విశ్వాసం.

గజారణ్యం – దట్టమైన తపోభూమి

నేటి మార్కాపురం ప్రాంతం ఒకప్పుడు నల్లమల అడవులకు ఆనుకుని ఉన్న దట్టమైన అరణ్యంగా ఉండేది. ఏనుగులు విరివిగా సంచరించే ఈ ప్రాంతాన్ని “గజారణ్యం” అని పిలిచేవారు. అరణ్య స్వభావం వల్ల ఇది మహర్షులు తపస్సు చేయడానికి అనువైన ప్రదేశంగా మారింది.

అయితే ఆ మహర్షుల తపస్సును భంగం చేయడానికి అసురులు ఎన్నో విధాలుగా ప్రయత్నించేవారు. ఈ ఆపదల నుండి రక్షించమని ఋషులు ప్రార్థించగా, మహావిష్ణువు చెన్నకేశవుని రూపంలో అక్కడ స్వయంభువుగా అవతరించి వారిని కాపాడినట్లు స్థలపురాణం చెబుతుంది.

కృతయుగం – ఏనుగుల అభిషేకం

కృతయుగంలో ఈ ప్రాంతంలో ఏనుగులు విరివిగా సంచరిస్తూ, సమీపంలోని గుండికా నది నుండి నీటిని తీసుకువచ్చి స్వామివారికి అభిషేకం చేసేవని పురాణగాథ చెబుతుంది. అందువల్లే ఈ ప్రాంతానికి “గజారణ్యం” అనే పేరు మరింత ప్రసిద్ధి చెందింది.

త్రేతాయుగం – మాధవీపురంగా ప్రఖ్యాతి

త్రేతాయుగంలో గౌతమ మహర్షి ఈ ప్రాంతంలో తపస్సు నిర్వహించినట్లు చెబుతారు. ఆ కాలంలో ఈ ప్రాంతం “మాధవీపురం” అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ పేరుతో ఆ క్షేత్రానికి మరింత పవిత్రత చేకూరింది.

ద్వాపరయుగం – స్వర్గసోపానంగా వెలుగొందిన క్షేత్రం

ద్వాపరయుగంలో రాక్షసుల చేతిలో బాధపడిన భక్తులను రక్షించేందుకు విష్ణుమూర్తి వారికి స్వర్గలోక ప్రాప్తిని కలిగించాడని కథనం. ఈ కారణంగా ఆ ప్రదేశం “స్వర్గసోపానం”గా ఖ్యాతి పొందింది. భక్తులకు మోక్షప్రదమైన క్షేత్రంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.

కలియుగం – మార్కాపురంగా అవతరణ

కలియుగ ప్రారంభంలో మారిక, మారకులనే భక్తులు నిత్యం స్వామిని ఆరాధించేవారు. వారి భక్తిని గౌరవిస్తూ ఆ ప్రాంతాన్ని “మారికపురం”, “మారకాపురం” అని పిలిచేవారు. కాలక్రమేణా ఆ పేర్లు మారుతూ “మార్కాపురం”గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఈ విధంగా శ్రీ లక్ష్మీ చెన్నకేశవ స్వామి క్షేత్రం యుగయుగాలుగా తన మహిమను చాటుతూ, భక్తుల ఆరాధనకు కేంద్రంగా నిలుస్తోంది.

మార్కాపురంలో వెలసిన శ్రీ లక్ష్మీ చెన్నకేశవ స్వామి ఆలయం అనేక రాజవంశాల ఆదరణతో మహోన్నత స్థాయికి చేరుకుంది. పల్నాటి రాజుల కాలం నుంచి విజయనగర సామ్రాజ్యాధిపతుల వరకు ఎంతో మంది ప్రభువులు ఈ స్వామిని సేవించి తమ జీవితాలను సార్థకం చేసుకున్నారు.

పన్నెండవ శతాబ్దంలో పల్నాటి రాజైన మలిదేవుడు గురజాలలో జరిగిన కోడిపందేలలో ఓటమి పాలయ్యాడు. అనంతరం స్వామిని భక్తితో ఆరాధించి, చేపట్టిన ప్రతి కార్యంలో విజయాన్ని సాధించాడు. తన విజయానికి కారణం స్వామివారి కటాక్షమేనని భావించి ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేయడంతో పాటు మాచర్లలో మరో చెన్నకేశవ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. ఈ విశేషాన్ని శ్రీనాథుడు రచించిన “పల్నాటి వీరచరిత్ర”లో కూడా ప్రస్తావించడం గమనార్హం.

విజయనగర రాజుల సేవలు

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ధాన్యకటకాన్ని జయించిన అనంతరం విజయనగరానికి తిరుగు ప్రయాణంలో ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించారు. ఆయన ఆదేశానుసారం సామంతరాజు సిద్ధిరాజు తిమ్మయ్య ఆలయంలో గర్భాలయం, అంతరాలయం, మహాద్వారం, విమాన గోపురం, అలాగే రాజ్యలక్ష్మీ అమ్మవారి ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

తర్వాతి కాలంలో అచ్యుత దేవరాయలు ఆలయ ప్రాంగణంలో లక్ష్మీనరసింహ స్వామి, వేణుగోపాల స్వామి, రంగనాయక స్వామి, గోదాదేవి, రామానుజాచార్యులులకు సంబంధించిన ఆలయాలను నిర్మించి ఈ క్షేత్ర వైభవాన్ని మరింత విస్తరింపజేశారు.

రాయల కాలంలో రెండంతస్తులకే పరిమితమైన గాలిగోపురాన్ని 1928లో తొమ్మిది అంతస్తులకు విస్తరించారు. కాలక్రమేణా శిథిలావస్థకు చేరిన ఆ గోపురాన్ని ఇటీవలి కాలంలో పునర్నిర్మించి మళ్లీ మహిమను చాటేలా తీర్చిదిద్దారు.

ఆలయ విశేషాలు – శిల్పకళా వైభవం

ఈ ఆలయంలో ఎన్నో విశిష్టతలు దర్శనమిస్తాయి. సాధారణంగా మహావిష్ణువు కుడిచేతిలో సుదర్శన చక్రం ధరించినట్లుగా కనిపిస్తాడు. కానీ మార్కాపురం చెన్నకేశవునికి ఎడమచేతిలో కూడా శేషచక్రం దర్శనమిస్తుంది. కేశీ అనే రాక్షసుని సంహారానికి గుర్తుగా ఈ శేషచక్రాన్ని ధరించాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

మూలవిరాట్టు పక్కనే మార్కండేయ మహర్షితో పాటు మారిక, మారకయ్యల విగ్రహాలు దర్శనమిస్తాయి. ఇది ఈ క్షేత్ర స్థలపురాణానికి జీవంతమైన సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.

మరో విశేషం ఏమిటంటే, స్వామివారి మూలవిరాట్టు పానవట్టంపై కొలువుదీరిన రూపంలో ఉండటం. ఇది ఇతర ఆలయాలలో చాలా అరుదుగా కనిపించే ప్రత్యేకత.

శిల్పకళా అద్భుతాలు

ఆస్థాన మండపంలోని స్తంభాలు అన్నీ ఏకశిలతో చెక్కబడ్డాయి. ఇద్దరు అన్నదమ్ములు అచ్చుగుద్దినట్లుగా ఒకేలా ఉండే స్తంభాలను నిర్మించడం ఆ కాలం శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. మధ్య మండపంలోని శిల్పాలు భక్తులను ఆకట్టుకుంటూ, కళాత్మక వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

ధనుర్మాసంలో సూర్యకిరణాలు గాలిగోపురం, విజయస్తంభం, మధ్యమండపం మధ్యలోని ఖాళీల ద్వారా ప్రవేశించి నేరుగా మూలవిరాట్టును తాకేలా ఆలయ నిర్మాణం చేయడం అద్భుతమైన శాస్త్రీయ నిర్మాణానికి నిదర్శనం.

శ్రీ లక్ష్మీ చెన్నకేశవ స్వామి ఆలయంలో జరిగే బ్రహ్మోత్సవాలు అపూర్వమైన వైభవంతో ప్రసిద్ధి చెందాయి. గజారణ్య సంహిత ప్రకారం ఈ ఉత్సవాలు వేదకాలం నుంచే నిర్వహించబడుతున్నాయని విశ్వాసం.

ఉత్సవ ప్రారంభం – అంకురార్పణం నుండి కల్యాణం వరకు

ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి రోజున అంకురార్పణంతో బ్రహ్మోత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. అనంతరం పౌర్ణమి రోజున స్వామివారి కల్యాణోత్సవం అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ కల్యాణం భక్తులకు దర్శనమివ్వడం అత్యంత పుణ్యప్రదంగా భావించబడుతుంది.

వాహనోత్సవాల వైభవం

బ్రహ్మోత్సవాల్లో భాగంగా స్వామివారు అనేక వాహనాలపై భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. సూర్య, చంద్ర, సింహ, శేష, వ్యాళి, పొన్న, హనుమ, గరుడ, గజ, అశ్వ, హంస వాహనోత్సవాలు అద్భుతంగా నిర్వహించబడుతూ భక్తులకు కన్నులపండువగా నిలుస్తాయి. ప్రతి వాహనం ఒక ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని సూచిస్తూ, స్వామివారి వివిధ రూపాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

రథోత్సవం – ఉత్సవాల్లో కీలక ఘట్టం

బ్రహ్మోత్సవాల్లో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం రథోత్సవం. ఈ సందర్భంగా లక్షలాది భక్తులు తరలి వచ్చి స్వామివారిని రథంపై దర్శించుకుంటారు. మార్కాపురం మాత్రమే కాకుండా కడప, కర్నూలు, అనంతపురం జిల్లాల నుంచి కూడా భారీగా భక్తులు హాజరవుతారు. ఈ రథోత్సవం క్షేత్ర వైభవాన్ని మరింత పెంచుతుంది.

రథసప్తమి ప్రత్యేకత

ఇటీవల కాలంలో రథసప్తమి వేడుకలు కూడా ఈ ఆలయంలో ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ సందర్భంగా భక్తులు సమర్పించిన రజత రథంపై స్వామివారు ఊరేగింపుగా దర్శనమిస్తారు. ఉదయం నుంచి రాత్రి వరకు ఒకే రోజులో ఏడు వాహనాలపై స్వామివారు పురవీధుల్లో విహరిస్తారు. ఈ ఉత్సవం భక్తులకు అత్యంత విశిష్ట అనుభూతిని అందిస్తుంది.

రవాణా సౌకర్యాలు

మార్కాపురంకు చేరుకోవడం సులభం. ఒంగోలు నుండి సుమారు 95 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి ప్రతి అరగంటకు బస్సు సౌకర్యం లభిస్తుంది. విజయవాడ–నంద్యాల రైలుమార్గంలో ఉన్నందున రైలు ద్వారా కూడా సులభంగా చేరుకోవచ్చు.